Keramiekmuseum Princessehof en Nationaal Slavernijmuseum slaan handen ineen voor grote koffietentoonstelling

vanaf 10 oktober te zien in Leeuwarden

09 juli 2026

Vanaf 10 oktober presenteert Keramiekmuseum Princessehof in Leeuwarden de tentoonstelling Koffie? Een Nederlandse geschiedenis in keramiek. Aan de hand van koffiepotten, kraantjeskannen, mokken en serviezen maakt de bezoeker een reis door de geschiedenis. Hoewel het vertrouwde kopje koffie een symbool is van gezelligheid, troost en samenzijn, is de Nederlandse koffiegeschiedenis onlosmakelijk verbonden met kolonialisme en uitbuiting.

Nederland staat nog altijd hoog in de ranglijsten van meest koffie consumerende inwoners ter wereld. In Koffie? wordt gereflecteerd op de rol van Nederland in de geschiedenis van de populaire drank. Keramiek vormt, als stille getuige van ontelbaar veel kopjes koffie, de rode draad. Voor de expositie worden de mooiste stukken uit de porseleinkast gehaald: van een Japanse kraantjeskan uit de 18de eeuw en Dutch Design tot een zwierige Rococo koffiepot van Delfts aardwerk. De voorwerpen en bijzondere verhalen weerspiegelen de verwevenheid tussen Europa, Azië, het Caribisch gebied, de Arabische wereld en het Afrikaanse continent, en laten zien hoe Nederland uitgroeide tot een echt koffieland met uiteenlopende gemeenschappen, rituelen en tradities. De tentoonstelling is van 10 oktober 2026 t/m 29 augustus 2027 te zien in het Princessehof in Leeuwarden.

Koffieservies in bijbehorende koffer van Maria Louise van Hessen-Kassel, prinses van Oranje (1688-1765). Porzellanmanufaktur Meissen, ca. 1725, naar een ontwerp van Johann Gregorius Höroldt. Bestek en monturen: Joh. Phil. Schuch, Augsburg. Koninklijke Verzamelingen, Den Haag.

Samenwerking Nationaal Slavernijmuseum
Het verhaal van koffie in Nederland is breed. Om ook ruimte te bieden aan de vaak onderbelichte kant van de koloniale koffiegeschiedenis, heeft het keramiekmuseum het Nationaal Slavernijmuseum uitgenodigd als samenwerkingspartner.

Eelco van der Lingen, directeur van het Princessehof: ‘We zijn blij dat het Slavernijmuseum het gesprek met ons aan wilde gaan. We hebben prachtige keramiek en aan de hand daarvan kunnen we een intrigerend verhaal vertellen over koffie, een drank die zo'n vanzelfsprekende rol in het dagelijks leven heeft, maar tegelijkertijd kunnen we niet voorbijgaan aan de pijnlijke geschiedenis die ook verbonden is met dit product en de objecten eromheen.’

John Leerdam, directeur-bestuurder Nationaal Slavernijmuseum: ‘Deze tentoonstelling is het resultaat van een intensief gezamenlijk traject met het Princessehof waar het Nationaal Slavernijmuseum met plezier op terugkijkt. De tentoonstelling laat met het mooiste keramiek, vormgeving, beeld en verhalen de oorsprong van koffie zien en vertelt hoe slavenarbeid van vrouwen en mannen eeuwenlang was verbonden met de zucht naar een dagelijks kopje koffie.’

Te zien zijn onder meer kostbare serviezen van plantage-eigenaren en diverse scheepsvondsten, waaronder koffiebonen uit WIC-schip ’t Hart. Ook wordt zichtbaar hoe het harde leven op de plantages lange tijd werd verbloemd door ideaalbeelden van tropische natuur en vrolijke ‘arbeiders’ op koffieserviezen en -verpakkingen – en hoe dat nog steeds de beeldvorming in reclame-uitingen beïnvloedt. Daarnaast wordt stilgestaan bij de ervaringen van vrouwen, die een cruciale rol speelden in de koffieteelt, maar ook in het doorgeven van taal, kennis en tradities en het vechten voor vrijheden. Met deze verhalen worden bezoekers uitgenodigd om met een andere blik naar het alledaagse kopje koffie te kijken.

Poster Koninklijke Nederlandse Stoomkoffiebranderijen. Archief Rotterdam.

Anti-slavernij serviesgoed: kop en schotels worden verkocht om mensen in slavernij vrij te kopen. Engeland, circa 1853-1863, aardewerk (creamware). Keramiekmuseum Princessehof.

Dans
Namens het Nationaal Slavernijmuseum ontwikkelden Amber Veltman en Cleo Mullis speciaal voor de tentoonstelling een dans die als film op zaal vertoond wordt. Hierin maakt Amber een tijdreis door de koffiegeschiedenis van Indonesië: van het plukken, uitzoeken en dragen van de koffiebonen tot het zetten en drinken van koffie. Ze combineert moderne dans met een interpretatie van Javaanse hofdans, en geeft zo een stem aan de vrouwen die op de plantage tot arbeid werden gedwongen.

Deze tentoonstelling wordt mede mogelijk gemaakt door Gemeente Leeuwarden, het Cultuurfonds (mede dankzij haar fondsen op naam Angela E. en het Blauwe Baan Fonds), Cultuurfonds Stichting Parkeergarages, Leeuwarder Ondernemersfonds, Stichting Het Nieuwe Stadsweeshuis, Stichting Old Burger Weeshuis, Stichting Sint Anthony Gasthuis en het Nationaal Slavernijmuseum.

Voor de tentoonstelling werkt het Princessehof verder samen met het Amsterdam Museum, Hortus Botanicus Amsterdam, Museum Joure en Centre Céramique.

Partners van het Princessehof: Ottema-Kingma Stichting, Vereniging van Vrienden Keramiekmuseum Princessehof en Club Céramique.

Keramiekmuseum Princessehof wordt mede gefinancierd door het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en Gemeente Leeuwarden.

Koffie?

vanaf 10 oktober